Νικολής Τζέγκας: Ο καλλιτέχνης που δεν ήξερε να παίζει κανένα όργανο, μόνο να σφυρίζει και να τραγουδά

Ο Νικόλαος Τσέγκας γεννήθηκε το 1900 και έζησε στη Γραμπούσα Κισσάμου, στη θάλασσα της οποίας άσκησε το επάγγελμα του ψαρά. Στην ίδια θάλασσα χάθηκε το 1966 σε φοβερή θαλασσοταραχή, παρά τις απελπισμένες προσπάθειες της γυναίκας του Μαρίας Τσέγκα να τον σώσει πάνω στη βάρκα τους, τον«Κυριάκο».

tzekas-2-620x330-32dxrykbw6nmu58jwfxpu2

Βαθύς μερακλής και μποέμ της εποχής του, είχε την ικανότητα να συνθέτει σκοπούς, παρόλο που δεν έπαιζε κανένα μουσικό όργανο.

Τσι σκοπούς του (που είναι συρτά, η κυρίαρχη μουσική έκφραση της επαρχίας Κισσάμου) τους μάθαινε στους βιολάτορες και τους λαγουθιέρηδες της περιοχής, μεταξύ των οποίων οι μεγάλοι Γ. Μαριάνος, Ν. Χάρχαλης και Γ. Κουτσουρέλης, σφυρίζοντας ή παίζοντας «μπουκόλυρα», δηλ. μιμούμενος τον ήχο του έγχορδου με το στόμα.

Η προσφορά του στη μουσική παράδοση της δυτικής Κρήτης είναι σημαντική και προέρχεται μόνο από το μεράκι του, χωρίς το παραμικρό ίχνος επαγγελματισμού. Ανάμεσα στα συρτά του ο«Κακαράπης» (ή «Κακράπης», από τοπωνύμιο στη θάλασσα της Γραμπούσας), ένα από τα πιο περίπλοκα και δύσκολα κρητικά τραγούδια (ηχογραφήθηκε κατά καιρούς από τον “Μπαρμπούνι”, γνωστό και ως “Μπεμπέκα”, που λέγεται ότι γράφτηκε από τον ενθουσιασμό του για ένα μεγαλόπρεπο μπαρμπούνι που είχε πιάσει, με την αρχική μαντινάδα:

“Μπαρμπούνι μου θαλασσινό και κόκκινό μου ψάρι,
εγώ ;μαι που σε ψάρεψα κι άλλος δε θα σε πάρει”

Μια γνωστή ιστορία για το πως έβγαζε σκοπούς: Μια μέρα ο χωροφύλακας στη Κίσσαμο είχε διάφορες δουλειές κι επηγαινοερχότανε στο μεγάλο κεντρικό δρόμο όλο το πρωί. Νωρίς το πρωί, εξάνοιξε το Τζέγκα να κάθεται σκυφτός έξω απο ένα καφενείο, μέσα στη κάπα του, κουκουλομένο, να καπνίζει και να κοιτάζει το έδαφος σκεφτικός μέσα στο ψιλόβροχο.

Το μεσημέρι σαν επέρασε για πολλοστή φορά και το ξανάδε, σταματά και πάει και του λέει:

-Μπρε συ Νίκολη, ήντα ‘παθες; Ετροζάθηκες και κάθεσαι έτουδα στο κρύο και τη βροχή;

Πετιέτε λοιπόν κι ο Τζέγκας, νευριασμένος, σα το ελατήριο απάνω και του λέει:

-Ήντα μου ‘κανες βρε κι έχασα το σκοπό!!!

Στο Νικολή Τσέγκα αναφέρεται το γνωστό τραγούδι“Στση Γραμπούσας τ’ ακρωτήρι” (αρχικός τίτλος:“Αρμενάκι Τζέκα”), που ηχογραφήθηκε από τον Κώστα Μουντάκη σε δίσκο 45″ και περιέχεται επίσης στο δίσκο του “Έτσι τραγουδάει η Κρήτη, νο 1″, καθώς και το τραγούδι “Τζέγκας” του Κωστή Παπαδάκη (Ναύτη), στο δίσκο “65 χρόνια Ναύτης”, Cretaphone …

Συρτά του Νίκου Τσέγκα υπάρχουν, μεταξύ άλλων, στους δίσκους:

Πρωτομάστορες της Κρητικής Μουσικής Ιστορίας (CD Γιώργου Κουτσουρέλη, τραγ. “Μπαρμπούνι” και “Σαράντα μέτρα θάλασσα”), Κρητικό Μουσικό Εργαστήρι Ross Daly, “Ονείρου Τόποι”, Κρητικό Μουσικό Εργαστήρι
Γιώργος Τζιμάκης Ναύτης, “65 χρόνια Ναύτης”

Υπάρχει και η μαντινάδα:

Γραμπούσα μαύρα να ντυθείς
σαν αποθάνει ο Τζέγκας.
Εκενιός απου σε ψάρευε
εκενιός απου σε γλέντα…

nikolistzegas

Advertisements