smiley-38

Θεραπεύοντας με τις νότες της ψυχής

«Η μουσική γλώσσα κωδικοποιεί νοήματα. Αυτά τα νοήματα που κρύβει η Μουσική, πάρα πολλές φορές, δεν μπορεί να εκφραστούν καλά με λέξεις»

Γιατρός στην Ψυχιατρική Κλινική του Νοσοκομείου Χανίων, διδάσκουσα Μουσικοθεραπεία στο Τμήμα Ψυχαναλυτικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Paris 7, τραγουδίστρια, συνθέτης και στιχουργός με διεθνή καλλιτεχνική πορεία, η Ξανθούλα Ντακοβάνου “θεραπεύει” με τη βελούδινη φωνή της… ψυχές και συστήνει την ελληνική παραδοσιακή μουσική στο φιλόμουσο κοινό.
Tους τελευταίους μήνες εργάζεται στην Ψυχιατρική του Νοσοκομείου Χανίων όπου εφαρμόζει μεθόδους Μουσικοθεραπείας στους ασθενείς.

Παράλληλα διδάσκει σε δύο Πανεπιστήμια, στο εξωτερικό και στην Ελλάδα. Η ίδια “πάντρεψε” δύο μεγάλες της αγάπες, την ιατρική που τη σπούδασε, και τη μουσική που την “κουβαλούσε” στην ψυχή της, όπως λέει στις “διαδρομές”.
Η επιστημονική της έρευνα εστιάζεται στους τομείς της Ψυχανάλυσης και της Μουσικής. Είναι απόφοιτος του Πανεπιστημίου Paris 5 και υποψήφια διδάκτωρ στο Πανεπιστήμιο Paris 7 στο οποίο και διδάσκει. Ερευνά κατά κάποιο τρόπο, από πλευράς ψυχανάλυσης, το γιατί η Μουσική ασκεί τέτοια απέραντη γοητεία κι έλξη στον άνθρωπο. Από αυτό το σημείο ξεκίνησε και η ενδιαφέρουσα συζήτηση που είχαμε μαζί της…

Μπορεί η Μουσική να θεραπεύσει;

Η Μουσική χρησιμοποιείται ως μέσο θεραπείας από την αρχαιότητα. Το Θέατρο και το Ωδείο στην αρχαία Επίδαυρο, για παράδειγμα, ήταν μέρος του Ασκληπιείου και χρησιμοποιούνταν για την θεραπεία: δηλαδή οι ασθενείς πήγαιναν στο Ωδείο και στο Θέατρο για να θεραπευτούν. Στην Ευρώπη η μουσική ως μέσο θεραπείας έχει αναβιώσει από το 1950. Η μουσική γλώσσα κωδικοποιεί νοήματα. Αυτά τα νοήματα που κρύβει η Μουσική, πάρα πολλές φορές, δεν μπορεί να εκφραστούν καλά με λέξεις. Ειπώνονται μόνο με μουσικό τρόπο. Αλλωστε για αυτόν τον λόγο γράφαν οι άνθρωποι Μουσική από πάντα.

Το έλεγε πολύ ωραία ο Μπετόβεν: «Είναι διαθέσεις που υπάρχουν μέσα μου και δεν μπορούν να ειπωθούν με λόγια.

Ειπώνονται μόνο με Μουσική». Επειτα είναι το θέμα του συναισθήματος. Η Μουσική εκφράζει πάρα πολύ καλά το ανθρώπινο συναίσθημα όταν οι λέξεις δεν αρκούν. Αλλωστε ο μουσικός λόγος είναι ένας κώδικας πολύ πιο πρώιμος από τον λόγο στην ανάπτυξη του ανθρώπου. Ο άνθρωπος ακούει ήχους από την μήτρα της μάνας, από τον 4ο ήδη μήνα της ενδομήτριας ζωής, όπου και αρχίζει να αναπτύσσεται το ακουστικό όργανο. Δεν είναι τυχαίο πως πάρα πολλοί ασθενείς που δεν έχουν πρόσβαση σε ψυχοθεραπεία μέσω του λόγου μπορεί να έχουν καλή ένδειξη για θεραπεία με Μουσική π.χ. άτομα με αυτισμό, Αλτσχάιμερ κ.ά.

Πώς ξεκινά η ενασχόλησή σου πάνω στην Ψυχιατρική και τη Μουσική;

Τελειώνοντας την Ιατρική στην Αθήνα με ενδιέφερε η Ψυχιατρική, η Ψυχανάλυση, το κομμάτι του ασυνειδήτου, το απόκρυφο της ανθρώπινης ψυχής και αγαπώντας πολύ τη Μουσική, αποφάσισα να τα συνδυάσω. Εκείνη την περίοδο άνοιγε μπροστά μου ο δρόμος, αυτού που λέμε “μουσικές του κόσμου”, μουσικές τω Βαλκανίων, της Μεσογείου και ήθελα να τις “γευτώ”. Η επιλογή που είχα τότε ήταν να πάω να κάνω την ειδικότητα μου σε κάποιο νοσοκομείο, όπως έκαναν και άλλοι συνάδελφοι γιατροί. Θεωρώντας τον εαυτό μου και μουσικό, και αγαπώντας παράλληλα το κομμάτι της ψυχικής υγείας, θεώρησα καλό να μην κάνω τότε ειδικότητα σε κάποιο νοσοκομείο αλλά να πάω στο Παρίσι, να σπουδάσω, και να κάνω μεταπτυχιακό στη Μουσικοθεραπεία.

Παράλληλα στη Γαλλία άρχισαν να ανοίγονται μπροστά μου διάφοροι μουσικοί δρόμοι και ενδιαφέροντα μουσικά projects. Τελειώνοντας το Μεταπτυχιακό στη Μουσικοθεραπεία, εργάστηκα σε διάφορες δομές της ψυχικής υγείας, νοσοκομεία ημέρας κ.ά. Εκεί έκανα ατελιέ, δηλαδή εργαστήρια μουσικοθεραπείας. Στην πορεία, προέκυψε μια μέθοδος που έφτιαξα η ίδια, το Αναλυτικό Μουσικόδραμα, την οποία έχω δημοσιεύσει-παρουσιάσει σε επιστημονικά, ψυχαναλυτικά, μουσικοθεραπευτικά περιοδικά και συνέδρια.

Πες μας λίγα περισσότερα πράγματα για τη μέθοδο μουσικοθεραπείας που αναπτύσσεις, το Αναλυτικό Μουσικόδραμα.

Είναι μια μέθοδος αναλυτικής μουσικοθεραπείας ομάδας, ουσιαστικά είναι μια μέθοδος ψυχανάλυσης μέσω της μουσικής. Χρησιμοποιούμε τη μουσική ακρόαση και μουσικά όργανα, όπου ο θεραπευόμενος ακούει μουσική την οποία έχει διαλέξει ο θεραπευτής και στη συνέχεια (ο θεραπευόμενος) εκφράζεται συνειρμικά μέσω ενός κειμένου. Λέμε στον θεραπευόμενο να σχεδιάσει ή να γράψει ό,τι του περνά από το μυαλό. Κι αυτό το υλικό, στη συνέχεια το δραματοποιούμε μουσικά, με μουσικά όργανα και φωνή σαν να πρόκειται για μια ιστορία, την οποία δραματοποιούμε μουσικά. Αυτή η ιστορία δεν είναι ποτέ τυχαία, συνήθως μιλά για αυτό το οποίο προβληματίζει τον άνθρωπο ο οποίος έρχεται σε μια θεραπευτική συνεδρία. Εμείς ουσιαστικά αποκωδικοποιούμε τη μουσική αναπαράσταση.

Κάνουμε μια γέφυρα μεταξύ των κωδικών που η ανθρώπινη σκέψη χρησιμοποιεί για να κατατάσσει τα βήματά της και έτσι βλέπουμε τι υπάρχει μέσα στο ασυνείδητο. Η μέθοδος αυτή, το Αναλυτικό Μουσικόδραμα, αποτελεί το αντικείμενο της διδακτορικής μου διατριβής στο Πανεπιστήμιο Paris 7, καθώς ήθελα να το θεωρητικοποιήσω, να το πλαισιώσω με βιβλιογραφική και κλινική έρευνα. Από εκεί ξεκίνησε και η διδασκαλία μου πάνω στην μουσικοθεραπεία στο Πανεπιστήμιο Paris 7 αλλά και στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας, στο Μεταπτυχιακό Μουσικοθεραπείας.

Και η θεραπεία πώς επέρχεται;

Η ψυχανάλυση -της οποίας είμαι υπέρμαχος- λέει ότι από τη στιγμή που οι ασυνείδητες ψυχικές σου συγκρούσεις γίνονται συνειδητές, παύει και η σύγκρουση, μιλώντας πάντα για τις νευρώσεις. Η θεραπεία γίνεται μέσω της διαδικασίας, μέσω των σχέσεων μεταβίβασης, μέσω της ομάδας. Κάποια στιγμή, μετά από καιρό -γιατί η ψυχοθεραπεία παίρνει χρόνο- ο άνθρωπος καταλαβαίνει ότι μιλάει για τον εαυτό του και ότι αυτό που μας λέει μουσικά ή εικαστικά είναι πάρα πολύ κεντρικό για την ύπαρξη του… Αυτό που τώρα προσπαθώ να κάνω είναι να στήσω μια ομάδα Μουσικοθεραπείας μέσα στην Ψυχιατρική κλινική -με την αμέριστη υποστήριξη της Διευθύντριας της κας Τσερπέ αλλά και της κας Κασσωτάκη- μιας ομάδας που είναι πολύ υποστηρικτική, καθώς δεν είναι εύκολο να βάλει κανείς στο ελληνικό δημόσιο νοσοκομείο μια καινούργια θεραπευτική προσέγγιση. Η ομάδα θα χρησιμοποιεί την μέθοδο του Αναλυτικού Μουσικοδράματος. Επίσης ήδη ξεκινήσαμε να κάνουμε κάποιες συναυλίες μέσα στη κλινική για τους ασθενείς.

Τα Χανιά πώς προέκυψαν στη ζωή σου;

Εχω γεννηθεί και μεγαλώσει στην Αθήνα αλλά κατάγομαι από την Ηπειρο και τη  Μακεδονία. Θεωρώ τον εαυτό μου μια “γέφυρα” ανάμεσα σε διαφορετικούς πολιτισμούς, ανάμεσα στην Επιστήμη και στην Τέχνη. Στην Κρήτη, και συγκεκριμένα στο Ηράκλειο, είχα περάσει έναν χρόνο ως φοιτήτρια, πριν από πολλά χρόνια όταν είχα περάσει για πρώτη φορά στο Βιολογικό, πριν μπω στην Ιατρική. Ομως στα Χανιά είχα έρθει πρώτη φορά, στα 17 μου χρόνια για πενταήμερη εκδρομή. Θυμάμαι ότι με είχε συγκινήσει πολύ η Παλιά Πόλη. Καθόμουν στον Φάρο και κοίταγα απέναντι τα χιονισμένα Λευκά Ορη, και έλεγα στον εαυτό μου, ότι κάποια στιγμή θα ήθελα να ζήσω εδώ. Πέρασαν τα χρόνια και όταν ήρθε η στιγμή να γυρίσουμε στην Ελλάδα από τη Γαλλία μαζί με τον σύζυγό μου και τα δύο μας παιδιά, τέθηκε το θέμα εάν θα πάμε στην Αθήνα ή κάπου αλλού. Το κάπου αλλού… ήταν τα Χανιά.

Υπήρχε η δουλειά στο Νοσοκομείο Χανίων, στην Ψυχιατρική κλινική, την οποία επέλεξα, γιατί ήθελα να έρθω και να ζήσω στα Χανιά. Εκτός του ότι είναι φανταστικό το τοπίο, η φύση, η Παλιά Πόλη, με ενδιέφερε πολύ η Μουσική της Κρήτης. Θεώρησα ότι θα είναι ένας τόπος με πολύ όμορφη καθημερινή ποιότητα ζωής και ταυτόχρονα με πρόσβαση προς την Ευρώπη. Κι έτσι ήρθαμε εδώ. Δεν το έχουμε μετανοιώσει καθόλου και είμαστε πολύ χαρούμενοι για αυτήν την επιλογή. Μάλιστα στα Χανιά, την “καρδιά” της Μεσογείου γεννήθηκε και το καινούργιο μου μουσικό project, που ονομάζεται “Μεσόγειος Θάλασσα” με τραγούδια της Μεσογείου.

Καλλιτεχνικά τι νέο σχεδιάζεις;

Επόμενες συναυλίες στην Αθήνα και στο Παρίσι μέσα στους μήνες Οκτώβριο και Νοέμβριο, με το “Καλειδοσκόπιο” του Κώστα Γάκη κι ένα ελληνογαλλικό “Jazz Ρεμπέτικο” σχήμα, τους ARBF. Ελπίζω να παίξουμε και στα Χανιά!

1-xanthoula-portrait

Η Ξανθούλα Ντακοβάνου “πάντρεψε” δύο μεγάλες της αγάπες, την ιατρική που τη σπούδασε, και τη μουσική που την “κουβαλούσε” στην ψυχή της.
Tους τελευταίους μήνες εργάζεται στην Ψυχιατρική του Νοσοκομείου Χανίων και εφαρμόζει την μέθοδο της Μουσικοθεραπείας στους ασθενείς.

 

 

 

Ελένη Φουντουλάκη-haniotika-nea.gr