Σαν σήμερα, το 1963 σίγησε η λυρική και επαναστατημένη «πένα» του Ναζίμ Χικμέτ

Ο Ναζίμ Χικμέτ γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη στις 15 Γενάρη 1902 και μεγάλωσε στην Κωνσταντινούπολη.

Ο πατέρας του ήταν υπάλληλος του υπουργείου Εξωτερικών και η μητέρα του ήταν καλλιτέχνις.

Τα πρώτα του ποιήματα τα έγραψε σε ηλικία 17 ετών.

Μπήκε στη Σχολή Ναυτικού Πολέμου, αλλά κατά τη διάρκεια της κατάληψης της Κωνσταντινούπολης από τους Αγγλογάλλους μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο έφυγε για να διδάξει στην Ανατολική Τουρκία.

images-441

Το 1922, μετά από ένα σύντομο γάμο, γοητευμένος από τα μηνύματα της Οχτωβριανής Επανάστασης περνάει τα σύνορα και πηγαίνει στη Μόσχα. Στο Πανεπιστήμιο γνωρίζεται με ανθρώπους από όλο τον κόσμο. Το 1924 επιστρέφει στην Τουρκία, όμως σύντομα συλλαμβάνεται επειδή εργαζόταν σε αριστερό περιοδικό.Ήδη από το 1923 ήταν μέλος του Κομμουνιστικού Κόμματος Τουρκίας

Τό 1926 ο Ναζίμ Χικμέτ καταφέρνει και δραπετεύει στη Σοβιετική Ένωση.

Συνεχίζει να γράφει ποιήματα και γνωρίζεται με τον Μαγιακόφσκι και τον Μέγιερχολντ. Το 1928 δίνεται γενική αμνηστία στην Τουρκία και ο Χικμέτ επιστρέφει. Ωστόσο, βρισκόταν υπό καθεστώς παρακολούθησης. Είναι επίσης η εποχή όπου δέχεται επιθέσεις από τους αντιπάλους του. Επιθέσεις που οξύνονται από το 1935 και μετά. Όλες οι προσπάθειες έτειναν στο να μειωθεί η προσωπικότητα του Χικμέτ, έτσι ώστε να αδυνατίζει και το μήνυμά του προς το λαό του, να συκοφαντηθεί ο αγώνας του. Γιατί ο Χικμέτ κάθε μέρα αγωνιζόταν μαζί με το λαό του.

Παράλληλα το άγρυπνο μάτι του κράτους καταδιώκει τον Ναζίμ Χικμέτ.

Έτσι μπαινοβγαίνει στις φυλακές με διάφορες κατηγορίες, περνώντας συνολικά πέντε χρόνια πίσω από τα κάγκελα. Εν τω μεταξύ έχει παντρευτεί για δεύτερη φορά και οι συνθήκες στις οποίες ζει είναι δύσκολες καθώς πρέπει να θρέψει και την οικογένειά του. Μεταξύ 1929 και 1936 δημοσίευσε εννέα βιβλία, πέντε συλλογές και τέσσερα μεγάλα ποιήματα, εισάγει τον ελεύθερο στίχο και επαναστατικοποιεί την τούρκικη ποίηση.

Το Γενάρη του 1938 ο Ναζίμ Χικμέτ συλλαμβάνεται με την κατηγορία ότι προέτρεπε τις Τούρκικες Ένοπλες Δυνάμεις σε εξέγερση. Σύμφωνα με το κατηγορητήριο, αυτό το έκανε με το μεγάλο ποίημά του με τίτλο «Το Έπος του Σεΐχη Μπεντρεντίν». Αυτό το βιβλίο είχε δημοσιευτεί το 1936 και αναφερόταν σε μια αγροτική εξέγερση ενάντια στο Οθωμανικό Κράτος στον 15ο αιώνα. Ήταν και το τελευταίο βιβλίο του το οποίο έκανε την εμφάνισή του στην Τουρκία μέχρι το θάνατό του.

Καταδικάστηκε σε 28 χρόνια φυλακή.

images-46

Η δίκη του διεξήχθη πάνω σε ένα πολεμικό πλοίο και τον ανάγκαζαν να περπατάει πάνω στη γέφυρα του πλοίου συνεχώς. Στο τέλος ο Ναζίμ Χικμέτ δεν μπορούσε να σταθεί στα πόδια του. Κατόπιν τον έκλεισαν σε μια τουαλέτα όπου οι ακαθαρσίες ήταν ύψους μισού μέτρου. Ο Χικμέτ τα κατάφερε να αντέξει αυτό το μαρτύριο τραγουδώντας. Στην αρχή σιγοψιθύριζε τα τραγούδια, σαν για να τα ακούει μόνο αυτός. Σιγά-σιγά άρχισε να υψώνει τη φωνή του και στο τέλος τραγουδούσε με όλη τη δύναμη των πνευμόνων του.

Τραγουδούσε ό,τι θυμόταν: Ποιήματα δικά του, ποιήματα σχολικά, τραγούδια των χωρικών, λαϊκά τραγούδια της μάχης. Με αυτόν τον τρόπο κατάφερε να επιζήσει.

Μέσα στη φυλακή ο Ναζίμ Χικμέτ συνεχίζει να γράφει ποιήματα. Τα περισσότερα τα έστελνε σε γράμματα στην οικογένειά του ή στους φίλους του. Προς τα τέλη της δεκαετίας του ’40 χωρίζει από τη δεύτερη γυναίκα του και παντρεύεται για τρίτη φορά. Το 1949 μια διεθνής επιτροπή με επικεφαλής τους Πάμπλο Πικάσο, Πολ Ρόμπσον και Ζαν Πολ Σαρτρ σχηματίστηκε στο Παρίσι ζητώντας την αποφυλάκισή του.

Το 1950 βραβεύθηκε με το Διεθνές Βραβείο Ειρήνης.

Την ίδια χρονιά πραγματοποίησε μια 18ήμερη απεργία πείνας παρότι ήδη είχε υποστεί μια καρδιακή προσβολή.

Το 1950 την κυβέρνηση ανέλαβε το Δημοκρατικό Κόμμα. Η καταστολή κατά των κομμουνιστών συνεχίστηκε, ωστόσο δόθηκε μια γενική αμνηστία και με αυτήν βγήκε από τη φυλακή μετά από 12 χρόνια ο Χικμέτ.

Ο ίδιος διηγήθηκε στην Σιμόν ντε Μποβουάρ τα όσα ακολούθησαν: Πραγματοποιήθηκαν δύο απόπειρες δολοφονίας εναντίον του, με αυτοκίνητο στα στενά δρομάκια της Κωνσταντινούπολης.

ilk-aclik-grevini-nazim-hikmet-yapmisti-4088507_1489_300

Κατόπιν θέλησαν να τον αναγκάσουν να υπηρετήσει στρατιωτική θητεία. Ο γιατρός του είπε: «Αν μείνεις μισή ώρα κάτω από τον ήλιο όρθιος είσαι νεκρός».

Καταφέρνει να δραπετεύσει με μια μικρή βενζινάκατο μια νύχτα με καταιγίδα. Ήταν ο μόνος καιρός που προσφερόταν καθώς όταν είχε νηνεμία, ο Βόσπορος φυλασσόταν πολύ καλά. Ήθελε να φθάσει στην Βουλγαρία, αλλά είχε τρικυμία.

Περνά ένα ρουμάνικο εμπορικό σκάφος. Το πλησιάζει με τη βενζινάκατο, φωνάζοντας το όνομά του. Τον χαιρέτησαν, αλλά δεν σταμάτησαν. Καταφέρνει και το ξαναπλησιάζει. Τελικά μετά από δύο ώρες τον περισυνέλεξαν και επικοινώνησαν με το Βουκουρέστι για περαιτέρω οδηγίες.

Μισοπεθαμένος από την εξάντληση και την αγωνία, οδηγήθηκε στην καμπίνα του καπετάνιου. «Το αστείο», διηγήθηκε ο ίδιος, «ήταν ότι επισήμως η Τουρκία με θεωρούσε ελεύθερο».

Το σοβιετικό κράτος του παραχωρεί ένα σπίτι σε συνοικία συγγραφέων έξω από τη Μόσχα. Το τουρκικό κράτος απαγορεύει στη γυναίκα του και το παιδί του να τον επισκεφθούν. Το 1952 παθαίνει δεύτερη καρδιακή προσβολή.

Μόλις ανάρρωσε, μέσα στο 1952 ταξίδεψε σε Ανατολική Ευρώπη, Ρώμη, Παρίσι, Αβάνα, Πεκίνο και Ταγκανίκα. Ήθελε να επισκεφθεί και τις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής, αλλά δεν του χορηγήθηκε βίζα.

Το 1954 με το ποίημά του «Γιαπωνέζος Ψαράς» διαμαρτυρήθηκε για τις αμερικανικές δοκιμές υδρογονοβόμβας. Τα βιβλία του ήταν απαγορευμένα στην Τουρκία, ωστόσο η ποίησή του μεταφράστηκε σε πολλές γλώσσες του κόσμου.

Το 1959 το τουρκικό κράτος αφαιρεί την υπηκοότητα του Ναζίμ Χικμέτ, ο οποίος απέκτησε πολωνική υπηκοότητα, ενώ την ίδια χρονιά παντρεύτηκε για τρίτη φορά.

Η καρδιά του βάρδου της ειρήνης και του κομμουνισμού σταμάτησε στη Μόσχα στις 3 Ιουνίου 1963.

902.gr

972922_b

Ο Ναζίμ Χικμέτ παραμένει θαμμένος, από τον θάνατό του στις 3 Ιούνη του 1963 στην Μόσχα, στο διάσημο νεκροταφείο Νοβοντεβίτσε της ρωσικής πρωτεύουσας.

Οχι κάτω από ένα πλατάνι της Ανατολής, όπως ήθελε.

Οπως και νά ‘χει, «(…) σαν άνθρωπος μπορώ να πω πως έζησα. (…)». («Αυτοβιογραφία»)

Αλλά με έναν βαθύ καϋμό: «(…) Τα έργα μου σε τριάντα σαράντα γλώσσες τυπωθήκανε/ στην Τουρκία μου στα τουρκικά μου είναι απαγορευμένα (…)».

Είναι αλήθεια λοιπόν. Το να απαγορεύεις σε έναν ποιητή να συνομιλήσει με τον λαό του στην κοινή τους γλώσσα είναι το χειρότερο βάσανο.

Μάλλον δεν θάφτηκε ούτε με τον τρόπο που φαντάστηκε: «(…) Η μουσική να ‘ρθει και να μη ‘ρθει δεν έχει σημασία,/ θα ‘ρθουν κοντά μου τα παιδιά,/ είναι μερακλίδικα τα παιδιά με τους νεκρούς.(…)». («Η τελετή της κηδείας μου»)

Ομως, «βάλανε στο κεφάλι του ένα ανάγλυφο μπούστο του»**.

Στ’ ανάμεσα, «τις γυναίκες που αγάπησα σαν τρελός τις εζήλεψα/ τοσοδά φθόνο δεν έκαμα για το Σαρλό ακόμα (…) Το ψωμί μου το έβγαλα με τον ιδρώ πάντα του προσώπου μου/ για του αλλουνού το λογαριασμό/ πόσο ευτυχής είμαι (…)».

Μπορεί τον Λένιν να μην είδε, αλλά «σκοπός εκράτησα στο φέρετρό του/ στα 1924 (…)».

Ηταν κι «αγύριστο», κομμουνιστικό κεφάλι: «Απ’ το Κόμμα μου να με ξεκόψουν λαχτάρισαν δεν έπιασε/ και κάτω απ’ τα είδωλα που γκρεμίστηκαν δε συνθλίφτηκα (…)».

Ο Χικμέτ έδειξε το πώς ο έρωτας κι η επανάσταση είναι ένα.

«Ερχομαι απ’ την Ανατολή./ Την επανάσταση της Ανατολής/ κραυγάζοντας έρχομαι (…) Πέρασα, με τους αγέρηδες που τρέχουνε στο Βορρά/ της Ασίας στους δρόμους,/ κι έφτασα/ εσένα.».

Κι άφησε συμβουλές στα παιδιά μας.

«(…) Με το βιβλίο της γεωγραφίας σώπασέ τον/ που σε γελάει με τον “Πρωτόπλαστο Ανθρωπο”./ Εσύ μονάχα το χώμα γνώριζε/ στο χώμα πίστεψε./ Μην ξεχωρίσεις απ’ την πραγματική μάνα σου/ τη μάνα σου γη./ Αγάπα τη γη/ σαν τη μάνα σου.»…

images-45

Ενα τραγούδι, μια εκπληκτική συνάντηση, που ανακαλύφθηκε αργά -μετά τον θάνατο του ανθρώπου που το μελοποίησε. «Απερίγραπτη λένε».

Ποίηση Ναζίμ Χικμέτ, μετάφραση Γιάννης Ρίτσος, μουσική Μάνος Λοΐζος.

Ερμηνεία: Μανώλης Ρασούλης


toperiodiko.gr